Kıymetli Evrak Hukuku

Sistematik ve kapsam.

Kıymetli evrak, içerdiği hakkın senetten ayrı ileri sürülemediği ve senetsiz devredilemediği belgedir (TTK m.645). Türk pozitif hukukunda alanın bel kemiği 6102 sayılı TTK'nın Üçüncü Kitabı (m.645-849) ile çek bakımından 5941 sayılı Çek Kanunu'dur. Üç temel kambiyo senedi vardır: poliçe (m.671-728), bono/emre muharrer senet (m.776-779) ve çek (m.780-823). Bono büyük ölçüde poliçe hükümlerine yollamayla düzenlenir (m.778); bu yüzden poliçe sistematiği bonoya da uygulanır. Çek bir ödeme aracıdır ve muhatabı zorunlu olarak bankadır (m.780/3).

Hangi kanunlarla çalışır?

Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.

11 beceri, tek omurga.

Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.

• Temel Kavramlar ve Sistematik. Kıymetli evrakın türlerini, kambiyo senedi kavramını ve genel ilkeleri ayırt etmek; bir belgenin kıymetli evrak/kambiyo senedi olup olmadığını ve hangi rejime tabi olduğunu belirlemek gerektiğinde kullanılır.
• Çek Hukuku ve Karşılıksız Çek. Çekin unsurlarını, ibraz ve karşılıksız işlemlerini, çek düzenleme yasağı ve adli para cezasını ele almak; çekle ilgili takip, savunma veya 5941 sayılı Kanun kapsamında ceza riski değerlendirmesinde kullanılır.
• Bono ve Poliçe Unsurları. Bono ve poliçenin zorunlu şekil şartlarını, eksiklik sonuçlarını ve poliçeye özgü kabul/keşide ilişkilerini denetlemek; senedin kambiyo vasfını taşıyıp taşımadığını belirlerken kullanılır.
• Ciro ve Devir Zinciri. Emre yazılı senetlerde ciro türlerini, ciro zincirinin muntazamlığını ve yetkili hamil sıfatını incelemek; hak sahipliği, devir geçerliliği ve hamilin konumunu belirlerken kullanılır.
• Aval ve Müteselsil Sorumluluk. Avalin geçerlilik şartlarını, avalistin sorumluluk kapsamını ve kambiyo borçlularının müteselsil sorumluluğunu çözümlemek; teminat ve borçlu çevresi analizi gerektiğinde kullanılır.
• Müracaat Hakkı ve Protesto. Ödememe/kabul etmeme halinde başvurma hakkının doğumu, protesto zorunluluğu ve başvurma bedelinin kapsamını incelemek; cirantalara ve avalistlere rücu imkânı değerlendirilirken kullanılır.
• Def'iler ve İyiniyetli Hamilin Korunması. Kambiyo senedinde ileri sürülebilecek mutlak ve kişisel def'ileri ayırmak, iyiniyetli hamile karşı def'i sınırlamasını uygulamak; borçlunun savunma imkânlarını veya hamilin def'isiz konumunu değerlendirirken kullanılır.
• Kambiyo Senetlerine Özgü Takip. Çek-bono-poliçeye dayalı kambiyo senetlerine özgü haciz/iflas yolunu, ödeme emrine itiraz ve imza/borç itirazını yürütmek; alacağın icra yoluyla tahsili veya borçlu savunması için kullanılır.
• Süreler ve Zamanaşımı. İbraz, protesto, başvurma ve kambiyo zamanaşımı sürelerini hesaplamak ve takvimlemek; hak kaybı riskini değerlendirirken ve sebep alacağına geçiş gerektiğinde kullanılır.
• Senedin Zıyaı ve İptali. Kaybolan, çalınan veya yok olan kıymetli evrakın iptali davasını ve ödemeden men kararını yürütmek; senedi elinden çıkan hak sahibinin hakkını koruması gerektiğinde kullanılır.
• Risk Değerlendirmesi ve Strateji. Kambiyo senedi alacak/borç ilişkisinde tahsil kabiliyetini, ceza riskini ve süreç seçeneklerini tartmak; müvekkile yön verecek strateji ve müvekkil/karşı taraf iletişimi gerektiğinde kullanılır.

Neleri kapsar?

Kaynak hijyeni.

İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur. Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı resmî bankadan getirir.

Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).

Claude Code'da iki satır.

# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude

# Bu alanı kur
/plugin install kiymetli-evrak@turk-hukuku-skills

Aynı içerik OpenAI Codex ve Gemini CLI için de yayımlanır. Terminal bilmiyorsan Başlangıç Rehberi adım adım anlatır.

Ticaret ve Şirketler Hukuku