İdari yargılama: 2577 sayılı İYUK: iptal ve tam yargı davaları, dava açma süreleri ve dava şartları (ehliyet/menfaat), yürütmenin durdurulması, idari merci tecavüzü ve istinaf/temyiz.
Genel bakış
Alanın sistematiği.
İdari yargı, idarenin kamu gücü kullanarak tesis ettiği işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkları, adli yargıdan ayrı bir düzende çözer (Anayasa m.125; 2575 sayılı Danıştay K.; 2576 sayılı BİM-İdare-Vergi Mahkemeleri K.; 2577 sayılı İYUK). Uyuşmazlığın görüldüğü düzen, kararın yazımından önce çözülmesi gereken ilk sorundur: hukuki sebep adli mi yoksa idari mi? Bir işlem/eylem kamu hizmetinin yürütülmesinden ve kamu gücünden kaynaklanıyorsa idari yargı görevlidir. Uyuşmazlık Mahkemesi (2247 sayılı Kanun) görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer.
İYUK iki temel dava tipi tanır: iptal davası (İYUK m.2/1-a) ve tam yargı davası (İYUK m.2/1-b). İptal davası bir hukuka uygunluk (objektif) denetimidir; idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden hukuka aykırılığı incelenir. Tam yargı davası ise sübjektif bir tazmin/eski hâle iade davasıdır; idari işlem veya eylemden kaynaklanan kişisel hak ihlali ve zarar giderilir. Üçüncü kategori, idari sözleşmelerden doğan davalardır (İYUK m.2/1-c).
Başat mevzuat
Hangi kanunlarla çalışır?
Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise
mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.
2577 İYUK
Beceriler
12 beceri, tek omurga.
Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste
her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.
Temel Kavramlar ve İdari Yargı Sistematiği. İdari yargı kolunun adli yargıdan ayrımı, görevli yargı düzeninin tespiti, iptal/tam yargı/idari sözleşme dava tiplerinin ayrıştırılması gibi sistematik ve nitelendirme sorularında kullanılır; uyuşmazlığın hangi mahkemeye ait olduğu belirsiz olduğunda başvurulur.
İptal Davası Denetim Şeması (Beş Unsur). Bir idari işlemin hukuka aykırılığının yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden incelenmesi gerektiğinde kullanılır; işlemin iptali için hangi sakatlık sebebinin ileri sürüleceğinin belirlenmesinde başvurulur.
Tam Yargı Davası ve İdarenin Sorumluluğu. İdari işlem veya eylemden doğan zararın tazmini, eski hâle iade veya idarenin kusurlu/kusursuz sorumluluğunun tartışıldığı durumlarda kullanılır; kamulaştırmasız el atma, hizmet kusuru, sosyal risk gibi tazmin taleplerinde başvurulur.
Dava Açma Süreleri ve Sürenin Hesabı. İdari davada 30/60 günlük genel süreler, m.11 başvurusunun durdurucu etkisi, m.13 ön başvurusu ve özel kanun süreleri hesaplanırken kullanılır; sürenin başlangıcı, durması ve kaçırılıp kaçırılmadığı tartışmalı olduğunda başvurulur.
Dava Şartları, Ehliyet ve Menfaat. Davacının dava açma ehliyetinin, iptal davasında menfaatinin veya tam yargıda kişisel hak ihlalinin, husumetin ve kesin işlem şartının incelenmesi gerektiğinde kullanılır; davanın ilk inceleme aşamasında reddedilme riskini değerlendirmek için başvurulur.
Yürütmenin Durdurulması (YD). İdari işlemin uygulanması telafisi güç zarar doğuracaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa geçici koruma talebinin hazırlanmasında kullanılır; YD şartlarının değerlendirilmesi, teminat ve itiraz yolları gündeme geldiğinde başvurulur.
Görevli ve Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi. Davanın idare mahkemesi, vergi mahkemesi yoksa ilk derece Danıştay'da görüleceğinin ve hangi yer mahkemesinin yetkili olduğunun belirlenmesinde kullanılır; yetki itirazı, gönderme kararı ve Danıştay ilk derece görevleri tartışmalı olduğunda başvurulur.
İdari Başvuru, Zımni Ret ve Merci Tecavüzü. Dava öncesi üst makama başvuru, zorunlu idari başvuru yolları, zımni ret kavramı ve idari merci tecavüzü değerlendirilirken kullanılır; bir işleme doğrudan dava açılabilir mi yoksa önce idareye başvurulmalı mı sorusunda başvurulur.
Dava Dilekçesi ve Layiha Taslağı. İYUK'a uygun iptal/tam yargı dava dilekçesi, savunmaya cevap ve diğer layihaların hazırlanmasında kullanılır; dilekçenin zorunlu unsurları, talep sonucu ve delil bağlama disiplini gerektiğinde başvurulur.
İspat, Delil ve Resen Araştırma. İdari yargıda ispat yükünün dağılımı, resen araştırma ilkesi, ara karar ile belge getirtme, bilirkişi ve keşif kullanımı değerlendirilirken kullanılır; idarenin işlem dayanaklarını sunmaması veya delil eksikliği sorununda başvurulur.
İstinaf ve Temyiz Kanun Yolları. İlk derece kararına karşı bölge idare mahkemesine istinaf veya Danıştay'a temyiz başvurusunun, parasal sınırların ve kesinlik kurallarının değerlendirilmesinde kullanılır; hangi karara hangi kanun yolunun açık olduğu ve sürelerin belirlenmesinde başvurulur.
İptal Kararının Uygulanması ve Tazminat. İdarenin lehe kararı uygulamaması, kararın gereğinin yerine getirilmesi ve uygulamama nedeniyle tazminat talebi gündeme geldiğinde kullanılır; iptal kararının geriye yürür etkisi ve idarenin tesis etmesi gereken işlemin belirlenmesinde başvurulur.
İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve
tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur.
Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî
kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı
resmî bankadan getirir.
Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından
incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da
baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).
Kurulum
Claude Code'da iki satır.
# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude
# Bu alanı kur
/plugin install idari-yargilama@turk-hukuku-skills