Çevre Hukuku

Alanın sistematiği.

Türk çevre hukuku, idare hukuku temelli düzenleyici bir çekirdek ile özel hukuk (haksız fiil/tazminat) ve ceza hukuku katmanlarının kesiştiği karma bir alandır. Başat norm 2872 sayılı Çevre Kanunu'dur; bu kanun "kirleten öder" (m.28) ve "ihtiyat/önleme" ilkeleri (m.3) üzerine kuruludur. Bir çevresel uyuşmazlıkta her zaman üç ayrı ekseni ayır: (1) idari eksen: izin/ruhsat/ÇED işlemleri ve idari yaptırımlar (iptal/tam yargı, idare ve vergi mahkemeleri, Danıştay); (2) özel hukuk ekseni: kirlilikten doğan maddi/manevi tazminat ve el atmanın önlenmesi (asliye hukuk mahkemesi); (3) ceza ekseni: çevreyi kasten/taksirle kirletme (TCK m.181-182).

Hangi kanunlarla çalışır?

Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.

11 beceri, tek omurga.

Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.

• Temel Kavramlar ve İlkeler. Çevre hukukunun sistematiğini, kirleten öder ve ihtiyat ilkelerini, idari/özel/ceza eksenlerinin ayrımını ve uygulanacak normlar piramidini kurmak gerektiğinde; bir çevre uyuşmazlığını ilk kez çerçevelerken kullan.
• ÇED Süreci ve ÇED Kararının İptali. Çevresel etki değerlendirmesi zorunluluğu, ÇED Olumlu veya ÇED Gerekli Değildir kararlarının hukuka uygunluğu ve iptali, EK-1/EK-2 listelerine tabilik ve katılım hakkı sorunlarında kullan; ÇED dava ve danışmanlığının ana becerisidir.
• Çevre İzin ve Lisansları. Emisyon, deşarj, gürültü gibi çevre izinleri ile geri kazanım/bertaraf lisanslarının alınması, askıya alınması veya iptaline ilişkin işlem ve uyuşmazlıklarda; EÇBS/e-Çevre süreçlerinde ve izinsiz faaliyet riski değerlendirmesinde kullan.
• İdari Yaptırımlar ve İtiraz Yolu. Çevre Kanunu kapsamında verilen idari para cezaları, faaliyet durdurma ve mühürleme kararlarına karşı itiraz/dava yolunu, süreleri ve görevli mercii belirlemek gerektiğinde; ceza tutarının ve dayanağının hukuka uygunluğunu denetlerken kullan.
• Atık Yönetimi ve Tehlikeli Atık. Atık üretimi, taşınması, geri kazanımı ve bertarafı; tehlikeli atık yükümlülükleri, atık hiyerarşisi ve genişletilmiş üretici sorumluluğu kaynaklı uyuşmazlık ve uyum sorularında; izinsiz depolama/döküm yaptırımlarında kullan.
• Hava, Su ve Gürültü Kirliliği. Emisyon, atıksu deşarjı, hava kalitesi ve çevresel gürültü kaynaklı kirlilik iddialarında, limit aşımı tespitinde ve komşuluk hukuku ile kesişen rahatsızlık uyuşmazlıklarında; ölçüm ve numune usulünün denetiminde kullan.
• Çevresel Zarar Tazminatı ve Sorumluluk. Kirlilikten kaynaklanan maddi/manevi zararın tazmini, kirletenin kusursuz ve müteselsil sorumluluğu, illiyet bağı ve zararın hesabı ile el atmanın önlenmesi taleplerinde; tahsis edilemeyen kirleticiler ve çoklu sorumlu durumlarında kullan.
• Çevreye Karşı Suçlar (Ceza Boyutu). Çevrenin kasten veya taksirle kirletilmesi, atıkların izinsiz işlenmesi ve gürültü suçlarında ceza sorumluluğunu değerlendirmek; soruşturma, etkin pişmanlık ve şirket yöneticilerinin ceza riski yönetiminde kullan.
• Yargı Yolu, Görev ve Yetki. Çevresel uyuşmazlıkta idari yargı ile adli yargı arasındaki yol ayrımını, görevli ve yetkili mahkemeyi, dava türünü (iptal, tam yargı, tazminat) ve menfaat/dava ehliyetini belirlemek gerektiğinde; yanlış yola gitme riskini elemek için kullan.
• Süreler, Zamanaşımı ve İhtiyati Tedbir. Dava açma süreleri, idari para cezası tahsil/karar zamanaşımı, tazminatta zamanaşımı ile yürütmenin durdurulması ve ihtiyati tedbir taleplerinin zamanlamasında; telafisi güç zararın önlenmesi için acil koruma gerektiğinde kullan.
• Dilekçe, Başvuru ve Sözleşme Taslakları. ÇED/izin iptali dava dilekçesi, idari para cezasına itiraz, çevresel tazminat dilekçesi, idareye başvuru ve çevresel taahhüt/uyum sözleşmesi taslaklarını üretmek gerektiğinde; vakıa-hukuki sebep-talep mimarisiyle layiha hazırlarken kullan.

Neleri kapsar?

Kaynak hijyeni.

İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur. Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı resmî bankadan getirir.

Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).

Claude Code'da iki satır.

# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude

# Bu alanı kur
/plugin install cevre-hukuku@turk-hukuku-skills

Aynı içerik OpenAI Codex ve Gemini CLI için de yayımlanır. Terminal bilmiyorsan Başlangıç Rehberi adım adım anlatır.

Anayasa, İdare ve Vergi