İdare Hukuku Genel

Alanın sistematiği.

İdare hukuku, idarenin (kamu gücü kullanan idari makamların) örgütlenmesini, işlem ve eylemlerini, kamu hizmetini, kamu mallarını, idari sözleşmeleri ve idarenin sorumluluğunu düzenleyen kamu hukuku dalıdır. Çekirdek mantık şudur: idare, hukuka bağlı (idarenin kanuniliği: Anayasa m.123, m.6, m.8) hareket eder; her idari işlem yargısal denetime açıktır (Anayasa m.125 "İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır"). Uygulamada her dosya iki eksende çözülür: (1) maddi hukuk: işlem hukuka uygun mu? (2) usul/yargı: hangi dava, hangi mahkeme, hangi sürede?

Hangi kanunlarla çalışır?

Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.

12 beceri, tek omurga.

Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.

• Temel Kavramlar ve Sistematik. İdare hukukunun temel kavramlarını ve yapısını oturtmak; idari işlem, idari eylem, idari sözleşme, kamu hizmeti ve yargı yolu ayrımını netleştirmek için kullanılır; dosyanın hangi rejime tabi olduğu belirsizse buradan başlanır.
• İdari İşlemin Unsurları ve Sakatlık Denetimi. Bir idari işlemin hukuka uygunluğunu yetki-şekil-sebep-konu-maksat unsurları üzerinden denetlemek ve sakatlık (yokluk/iptal) hallerini tespit etmek için kullanılır; iptal davası gerekçesi kurarken başvurulur.
• İptal Davası Stratejisi. Hukuka aykırı bir idari işlemin iptali için dava şartlarını, ehliyet-menfaat ilişkisini, süreyi ve esas sebeplerini kurgulamak amacıyla kullanılır; idari işleme karşı dava açılacağında temel beceridir.
• Tam Yargı Davası ve İdarenin Sorumluluğu. İdarenin işlem veya eyleminden doğan maddi-manevi zararın tazmini için tam yargı davasını ve idarenin kusurlu/kusursuz sorumluluk rejimini değerlendirmek amacıyla kullanılır; zarar gören kişiye tazminat aranacağında başvurulur.
• Yürütmenin Durdurulması Talebi. İdari işlemin uygulanması ağır zarar doğuracaksa dava süresince işlemin durdurulması için İYUK m.27 koşullarını değerlendirmek ve güçlü bir YD talebi kurmak amacıyla kullanılır.
• Kamulaştırma ve Bedel Davaları. Taşınmazın kamulaştırılması, kamulaştırmasız el atma, acele kamulaştırma ve kamulaştırma bedelinin tespiti süreçlerini değerlendirmek için kullanılır; idarenin mülkiyete müdahalesi söz konusuysa başvurulur.
• Kamu Görevlileri ve Disiplin İşlemleri. Memur ve diğer kamu görevlilerine ilişkin atama, nakil, disiplin cezası, görevden uzaklaştırma gibi işlemleri ve bunların iptalini değerlendirmek için kullanılır; personel hukuku uyuşmazlıklarında başvurulur.
• Görev, Yetki ve Yargı Yolu Belirleme. Bir uyuşmazlıkta idari yargı mı adli yargı mı görevli, hangi mahkeme (idare/vergi/Danıştay) ve yer yönünden hangi yer mahkemesi yetkili sorularını çözmek için kullanılır; dava açılmadan önce yol haritası kurarken başvurulur.
• Süreler, Zamanaşımı ve İdari Başvuru Yolları. İdari işleme karşı dava açma sürelerini, İYUK m.10-11-13 başvurularını, zımni ret rejimini ve sürelerin hesabını çıkarmak için kullanılır; süre kaçırma riskini önlemek üzere her dosyada erken başvurulur.
• Düzenleyici İşlemler ve Norm Denetimi. Yönetmelik, tebliğ, genelge gibi düzenleyici idari işlemlerin üst normlara (kanun, Anayasa) aykırılığını denetlemek ve iptalini değerlendirmek için kullanılır; bireysel işlemin dayanağı düzenleme tartışmalıysa başvurulur.
• Dava Dilekçesi ve İdari Başvuru Taslağı. İdari yargıda iptal/tam yargı dava dilekçesi ile İYUK m.11/m.13 idari başvuru ve dilekçe hakkı başvurularının taslağını üretmek için kullanılır; somut bir metin istendiğinde başvurulur.
• Risk Değerlendirmesi ve Dava Stratejisi. İdari uyuşmazlıkta kazanma ihtimalini, süre/yargı yolu risklerini, idari ve adli yol seçeneklerini ve müzakere/uzlaşma imkânlarını tartmak için kullanılır; dava açma kararı verilmeden önce bütünsel değerlendirme istendiğinde başvurulur.

Neleri kapsar?

Kaynak hijyeni.

İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur. Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı resmî bankadan getirir.

Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).

Claude Code'da iki satır.

# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude

# Bu alanı kur
/plugin install idare-hukuku-genel@turk-hukuku-skills

Aynı içerik OpenAI Codex ve Gemini CLI için de yayımlanır. Terminal bilmiyorsan Başlangıç Rehberi adım adım anlatır.

Anayasa, İdare ve Vergi