Anayasa Hukuku

Alanın sistematiği.

Anayasa hukuku, 1982 Anayasası (2709 sayılı) merkezinde iki ana eksende çalışır: (1) temel hak ve hürriyetler rejimi (m.12-74), (2) devletin temel organları ve yetki ilişkileri (yasama m.75 vd., yürütme m.101 vd., yargı m.138 vd.). Uygulamada işin büyük kısmı, bir devlet tasarrufunun (kanun, KHK, idari işlem, yargı kararı) bir temel hakka müdahale edip etmediğini ve bu müdahalenin Anayasa'ya uygunluğunu test etmekten ibarettir.

Hangi kanunlarla çalışır?

Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.

11 beceri, tek omurga.

Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.

• Temel Kavramlar ve Anayasal Sistematik. Anayasa hukukunun temel kavramlarını, normlar hiyerarşisini ve 1982 Anayasası sistematiğini netleştirmek; bir uyuşmazlığın hangi anayasal başlığa ve denetim yoluna oturduğunu konumlandırmak gerektiğinde kullanılır.
• Temel Hak Sınırlama Testi (m.13). Bir kanun, kararname veya idari işlemin bir temel hakka müdahalesinin Anayasa m.13 ölçütlerine uygun olup olmadığını adım adım test etmek; kanunilik, meşru amaç, demokratik gereklilik ve ölçülülük analizi gerektiğinde kullanılır.
• Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı. Bir kural veya uygulamanın Anayasa m.10 eşitlik ilkesine veya ayrımcılık yasağına aykırı olup olmadığını değerlendirmek; karşılaştırılabilir durum, farklı muamele ve haklı sebep analizinin gerektiği hallerde kullanılır.
• Norm Denetimi (İptal ve İtiraz Yolu). Bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin Anayasaya aykırılığının AYM önünde nasıl denetleneceğini belirlemek; soyut norm denetimi (iptal davası) ve somut norm denetimi (itiraz yolu) ile başvurma şartlarının gerektiği hallerde kullanılır.
• AYM Bireysel Başvuru Stratejisi. Bir temel hak ihlali iddiasının Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yoluyla taşınıp taşınamayacağını ve kabul edilebilirlik şartlarını değerlendirmek; başvuru yollarının tüketilmesi, süre ve konu yönünden yetki analizinin gerektiği hallerde kullanılır.
• İfade, Toplantı ve Örgütlenme Özgürlükleri. İfade özgürlüğü, basın, toplantı-gösteri ve dernek-sendika gibi iletişim ve örgütlenme özgürlüklerine yönelik bir müdahalenin anayasaya uygunluğunu değerlendirmek; bu çekirdek demokratik haklara ilişkin uyuşmazlıklarda kullanılır.
• Mülkiyet Hakkı ve Kamulaştırma. Mülkiyet hakkına (m.35) yönelik bir müdahalenin, kamulaştırmanın veya fiili el atmanın anayasaya uygunluğunu ve giderim boyutunu değerlendirmek; kamu yararı, kanunilik ve adil denge analizinin gerektiği hallerde kullanılır.
• Adil Yargılanma ve Hak Arama (Anayasal Boyut). Bir yargılamada adil yargılanma hakkının (m.36) veya suç-ceza güvencelerinin (m.38) ihlal edilip edilmediğini anayasal düzeyde değerlendirmek; mahkemeye erişim, makul süre, silahların eşitliği ve masumiyet karinesi sorunlarında kullanılır.
• Devlet Organları ve Yetki İlişkileri. Yasama, yürütme ve yargı arasındaki yetki ve denetim ilişkilerinin, CB kararnamesi-kanun ayrımının ve kuvvetler ayrılığına dair sorunların anayasaya uygunluğunu değerlendirmek; organlar arası yetki çatışmalarında kullanılır.
• Olağanüstü Hâl ve Hak Askıya Alma Rejimi. Olağanüstü hâl döneminde alınan tedbirlerin ve temel hak kısıtlamalarının Anayasa m.15 ve OHAL rejimi çerçevesinde denetlenmesini sağlamak; çekirdek haklar, ölçülülük ve durumun gerektirdiği ölçü analizinin gerektiği hallerde kullanılır.
• Anayasal Başvuru ve Dilekçe Taslağı. AYM bireysel başvuru formu, norm denetimi başvuru gerekçesi veya anayasaya aykırılık itirazı gibi anayasal metinlerin yapılandırılmış taslağını üretmek; başvurunun biçim ve içerik şartlarına uygun iskelet gerektiğinde kullanılır.

Neleri kapsar?

Kaynak hijyeni.

İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur. Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı resmî bankadan getirir.

Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).

Claude Code'da iki satır.

# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude

# Bu alanı kur
/plugin install anayasa-hukuku@turk-hukuku-skills

Aynı içerik OpenAI Codex ve Gemini CLI için de yayımlanır. Terminal bilmiyorsan Başlangıç Rehberi adım adım anlatır.

Anayasa, İdare ve Vergi