Medeni Hukuk Başlangıç Hükümleri

Alanın sistematiği.

Türk Medeni Kanunu'nun (4721) "Başlangıç" başlıklı ilk yedi maddesi, yalnızca medeni hukukun değil: TMK m.5 yoluyla: tüm özel hukukun ortak süzgecidir. Bu hükümler bağımsız bir uyuşmazlık alanı değil, her somut olaya uygulanan kuralın üzerine konan bir denetim katmanıdır: önce ilgili özel norm (kira, satış, mülkiyet, nafaka vb.) bulunur, sonra başlangıç hükümleri bu normun uygulanışını yorumlar, sınırlar, tamamlar veya düzeltir. Bu yüzden başlangıç hükümleri çoğu zaman tek başına dava açtırmaz; mevcut bir hak/borç ilişkisine eklemlenir (TMK m.2 dürüstlük kuralı, m.3 iyiniyet) ya da onun ön şartını kurar (m.6 ispat yükü). Bu katmanı "her şeyin üstünden geçen bir kalite kontrol filtresi" olarak düşünmek doğru sezgiyi verir.

Hangi kanunlarla çalışır?

Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.

11 beceri, tek omurga.

Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.

• Başlangıç Hükümleri Sistematiği ve Doğru Hükmü Seçme. Bir medeni hukuk uyuşmazlığında TMK başlangıç hükümlerinden hangisinin (m.1-m.7) devreye gireceği belirsiz olduğunda; süzgeç katmanlarını ayırt edip doğru hükmü ve onun işlevini seçmek için kullanılır.
• Dürüstlük Kuralı (TMK m.2/1). Bir sözleşmesel veya yasal ilişkide tarafların hak kullanımı ve borç ifasının dürüstlük ölçüsüne uyup uymadığı, yan yükümlülükler veya sözleşme boşluğu tartışıldığında TMK m.2/1 süzgecini uygulamak için kullanılır.
• Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (TMK m.2/2). Lafzen haklı görünen bir talep veya savunma somut olayda hakkaniyete açıkça aykırı düştüğünde; çelişkili davranış, hakkın geç kullanılması, salt zarar verme veya menfaat dengesizliği iddiası gündeme geldiğinde TMK m.2/2 süzgecini uygulamak için kullanılır.
• İyiniyetin Korunması (TMK m.3). Bir hakkın kazanılması veya bir hukuki sonucun doğumu kişinin bir durumu bilmemesine bağlandığında; iyiniyet karinesi, gösterilmesi gereken özen ve iyiniyetin sağladığı koruma tartışıldığında TMK m.3 şemasını uygulamak için kullanılır.
• Hâkimin Takdir Yetkisi ve Hakkaniyet (TMK m.4). Kanun hâkime takdir alanı bıraktığında ya da durumun gereğini, haklı sebepleri veya hakkaniyeti gözetmeyi emrettiğinde; bu takdirin hangi ölçütlere göre ve hangi sınırlar içinde kullanılacağını belirlemek için kullanılır.
• Genel Hükümlerin Kıyasen Uygulanması (TMK m.5). Bir özel hukuk ilişkisinde doğrudan hüküm bulunmadığında, TMK ve TBK genel hükümlerinin bu ilişkiye kıyasen uygulanıp uygulanamayacağı tartışıldığında TMK m.5 köprüsünü kurmak için kullanılır.
• İspat Yükünün Dağılımı (TMK m.6). Bir davada hangi tarafın hangi vakıayı ispatla yükümlü olduğu, karinelerin ve aksini ispat yükünün nasıl dağılacağı tartışıldığında TMK m.6 ve HMK m.190 ile ispat yükü haritasını çıkarmak için kullanılır.
• Resmî Belgelerin İspat Gücü ve Sicile Güven (TMK m.7). Tapu, nüfus, ticaret sicili gibi resmî sicillere veya resmî senetlere dayanılan ya da bunların içeriğine itiraz edilen durumlarda; resmî belgenin ispat gücünü ve aksinin nasıl ispatlanacağını belirlemek için kullanılır.
• Başlangıç Hükümlerine Dayalı Uyuşmazlıklarda Usul, Görev ve Yetki. TMK m.2/m.3 gibi başlangıç hükümlerinin bir davada nasıl ileri sürüleceği, hangi mahkemenin görevli/yetkili olduğu ve def'i mi itiraz mı olduğu tartışıldığında usul yol haritasını çıkarmak için kullanılır.
• Başlangıç Hükümleri Dilekçe ve Gerekçe Modülleri. TMK m.2/m.3/m.4/m.6'ya dayanan bir dava, cevap veya layiha gerekçesi yazılırken; dürüstlük/kötüye kullanma/iyiniyet/ispat argümanını dilekçe diline dökmek ve yer tutucularla taslaklamak için kullanılır.
• Başlangıç Hükümleri Temelli Risk ve Strateji Değerlendirmesi. Bir talebin veya savunmanın yalnızca TMK m.2/m.3 gibi esnek başlangıç hükümlerine dayandığı hâllerde; bu argümanın gücünü, başarı olasılığını ve alternatif dayanakları tartmak için kullanılır.

Neleri kapsar?

Kaynak hijyeni.

İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur. Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı resmî bankadan getirir.

Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).

Claude Code'da iki satır.

# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude

# Bu alanı kur
/plugin install medeni-hukuk-baslangic@turk-hukuku-skills

Aynı içerik OpenAI Codex ve Gemini CLI için de yayımlanır. Terminal bilmiyorsan Başlangıç Rehberi adım adım anlatır.

Medeni Hukuk