Eşya Hukuku

Alanın sistematiği.

Eşya hukuku, kişiler ile eşya (mal) arasındaki doğrudan hâkimiyet ilişkilerini ve bunların üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesini düzenler. Türk Medeni Kanunu'nun (4721 sayılı) Dördüncü Kitabı'nda (m.683-1027) konumlanır. Üç temel yapı taşı vardır: zilyetlik (fiilî hâkimiyet, TMK m.973 vd.), tapu sicili (taşınmazlarda aleniyet aracı, TMK m.997 vd.) ve ayni haklar.

Ayni haklar mutlak haklardır; herkese karşı ileri sürülür ve sınırlı sayı (numerus clausus) ilkesine tabidir; taraflar yeni tür ayni hak yaratamaz. İkiye ayrılır: - Mülkiyet (TMK m.683 vd.): eşya üzerinde en geniş, doğrudan hâkimiyet; kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkilerini içerir. Taşınmaz (m.704 vd.) ve taşınır (m.762 vd.) mülkiyeti; ayrıca paylı (m.688 vd.) ve elbirliği (m.701 vd.) mülkiyeti olarak görünür. - Sınırlı ayni haklar: irtifak hakları (intifa m.794 vd., oturma m.823, üst hakkı m.826, geçit/kaynak ve diğer irtifaklar m.779 vd.), taşınmaz yükü (m.839 vd.) ve rehin hakları (taşınmaz rehni/ipotek m.850 vd.; taşınır rehni m.939 vd.).

Hangi kanunlarla çalışır?

Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.

11 beceri, tek omurga.

Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.

• Temel Kavramlar ve Ayni Hak Sistematiği. Eşya hukuku uyuşmazlığını ilk kez nitelendirirken; ayni hak mı zilyetlik mi borç ilişkisi mi, taşınır mı taşınmaz mı, mülkiyet mi sınırlı ayni hak mı sorularını ayırmak ve doğru hukuki temeli kurmak için kullanılır.
• İstihkak ve Mülkiyetin Korunması. Malik, malını haksız elinde bulunduran kişiden geri istemek (istihkak) veya mülkiyetine yönelen haksız müdahaleyi durdurmak istediğinde; taşınır/taşınmaz farkı, ispat yükü ve iyiniyetli kazanım savunmaları için kullanılır.
• El Atmanın Önlenmesi (Müdahalenin Meni) ve Ecrimisil. Taşınmaza haksız tecavüz, işgal, geçiş, akıntı veya komşunun taşkın kullanımı söz konusu olduğunda; el atmanın önlenmesi, kal (yıkım) ve ecrimisil taleplerini kurmak ve müşterek mülkiyette husumeti çözmek için kullanılır.
• Zilyetlik ve Zilyetliğin Korunması. Tapu veya mülkiyet ispatı olmaksızın fiilî hâkimiyetin gasp ya da saldırı ile bozulduğu durumlarda; zilyetlik karinesi, gaspta geri alma, saldırıyı durdurma davaları ve kısa hak düşürücü süreler için kullanılır.
• Tapu Sicili, Tescile Güven ve Tapu İptali-Tescil. Tapu kaydının gerçek hak durumunu yansıtmadığı (yolsuz tescil, sahtecilik, muvazaa, hata) hâllerde; tapu iptali ve tescil davası, tescile güven ilkesi ile iyiniyetli üçüncü kişinin korunması ve şerhlerin etkisi için kullanılır.
• Kazandırıcı Zamanaşımı ile Mülkiyet Kazanımı. Tapulu taşınmazda kaydın yanlış/eksik olduğu ya da tapusuz taşınmazda uzun süreli malik gibi zilyetlik bulunduğu hâllerde; olağan ve olağanüstü kazandırıcı zamanaşımı şartları ile tescil davasını kurmak için kullanılır.
• Paylı/Elbirliği Mülkiyet ve Ortaklığın Giderilmesi. Birden çok kişinin malik olduğu taşınmaz/taşınırda kullanım, yönetim ve pay tasarrufu sorunları ya da ortaklığın sona erdirilmesi (izale-i şuyu) gündeme geldiğinde; aynen taksim ve satış suretiyle giderme yollarını kurmak için kullanılır.
• İrtifak Hakları (İntifa, Geçit, Üst Hakkı). Bir taşınmaz üzerinde başkası lehine kullanım/yararlanma hakkı kurulması, kullanılması veya sona erdirilmesi söz konusu olduğunda; intifa, oturma, üst hakkı ve geçit/mecra gibi irtifakların tesisi, içeriği ve terkini için kullanılır.
• Taşınmaz Rehni ve İpotek. Bir alacağın taşınmaz teminatına bağlanması, ipoteğin kurulması/derecesi/paraya çevrilmesi veya fekki gündeme geldiğinde; ipotek, ipotekli borç senedi ayrımı, üst sınır ipoteği ve takip yolu için kullanılır.
• Taşınır Rehni ve Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni. Taşınır mal, alacak veya işletme varlığının teminat gösterilmesi söz konusu olduğunda; klasik teslime bağlı taşınır rehni ile 6750 sayılı Kanun kapsamında teslimsiz (sicil) rehin ayrımı ve paraya çevirme için kullanılır.
• Eşya Hukukunda Usul, Görev-Yetki ve İhtiyati Tedbir. Eşya hukuku davası açılmadan önce görevli/yetkili mahkeme, dava şartları, harç-değer, ispat yükü ve taşınmazın devrini önleyici ihtiyati tedbir/şerh stratejisinin belirlenmesi gerektiğinde kullanılır.

Neleri kapsar?

Kaynak hijyeni.

İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur. Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı resmî bankadan getirir.

Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).

Claude Code'da iki satır.

# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude

# Bu alanı kur
/plugin install esya-hukuku@turk-hukuku-skills

Aynı içerik OpenAI Codex ve Gemini CLI için de yayımlanır. Terminal bilmiyorsan Başlangıç Rehberi adım adım anlatır.

Medeni Hukuk