Haksız fiil, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda (TBK) borç ilişkisinin üç ana kaynağından biridir (sözleşme ve sebepsiz zenginleşme yanında). Düzenleme TBK m.49-76 arasındadır. Sistematik olarak iki büyük kola ayrılır: (i) kusura dayanan genel haksız fiil sorumluluğu (m.49) ve (ii) kusura bağlı olmayan kusursuz (objektif) sorumluluk halleri: hakkaniyet (m.65), özen/adam çalıştıran (m.66), hayvan bulunduran (m.67), yapı maliki (m.69), tehlike sorumluluğu (m.71). Çalışma yöntemi daima unsur analizidir: somut olay önce genel kural süzgecinden geçirilir; ardından özel/objektif bir sorumluluk normu, kusur sorumluluğuyla yarışmalı (seçimlik) olarak değerlendirilir. Aynı fiil hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil oluşturuyorsa talep haklarının yarışması (içtihatla seçimlik kullanım) gündeme gelir; bu, zamanaşımı ve ispat yükü açısından kritiktir.
Başat mevzuat
Hangi kanunlarla çalışır?
Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise
mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.
TBK 6098
Beceriler
12 beceri, tek omurga.
Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste
her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.
Haksız Fiilin Unsurları ve Genel Denetim Şeması. Bir zarar olayının haksız fiil sorumluluğu doğurup doğurmadığını baştan sona değerlendirmek gerektiğinde; fiil, hukuka aykırılık, kusur, zarar ve illiyet unsurlarını sırayla altlamak için ilk adımda kullanılır.
Hukuka Aykırılık ve Hukuka Uygunluk Sebepleri. Fiilin hukuka aykırı sayılıp sayılmayacağı tartışmalıysa veya karşı taraf meşru savunma, rıza, zorda kalma ya da hakkın kullanılması savunması ileri sürdüğünde; aykırılık ve uygunluk dengesini denetlemek için kullanılır.
Kusur ve Uygun İlliyet Bağı. Failin kusurlu olup olmadığı, kusurun derecesi veya fiil ile zarar arasındaki nedensellik tartışmalıysa; özellikle birden çok sebep, üçüncü kişi müdahalesi ya da mücbir sebep iddiası varsa kullanılır.
Kusursuz (Objektif) Sorumluluk Halleri. Zarar bir çalışanın, hayvanın, yapının veya tehlikeli bir işletmenin faaliyetinden doğduğunda; failin kusuru ispatlanamasa bile sorumluluk kurulabilecek objektif sorumluluk normunu belirlemek için kullanılır.
Maddi Tazminatın Belirlenmesi ve Hesabı. Sorumluluk kurulduktan sonra maddi zararın kalemlerini ayrıştırmak, fiili zarar ve yoksun kalınan kârı hesaplatmak ve hâkimin takdir yetkisini değerlendirmek gerektiğinde kullanılır.
Manevi Tazminat Talebi. Ölüm, bedensel bütünlüğün ihlali veya kişilik hakkı saldırısı nedeniyle manevi tazminat istenebileceğinde; talebin şartlarını, miktar ölçütlerini ve hak sahiplerini belirlemek için kullanılır.
Destekten Yoksun Kalma ve Cismani Zarar. Ölüm veya bedensel zarar (yaralanma, sürekli sakatlık) söz konusu olduğunda; tedavi gideri, çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma kalemlerini ve hak sahiplerini belirlemek için kullanılır.
Tazminattan İndirim Sebepleri. Karşı taraf zarar görenin kendi kusurunu, zararı ağırlaştıran davranışını veya failin az kusurunu ileri sürerek tazminatın azaltılmasını istediğinde; indirim sebeplerini değerlendirmek için kullanılır.
Zamanaşımı ve Süreler. Haksız fiil tazminat talebinin süre yönünden hâlâ ileri sürülebilir olup olmadığı tartışmalıysa; iki yıllık, on yıllık ve daha uzun ceza zamanaşımı sürelerini hesaplamak için kullanılır.
Dava, Görev-Yetki ve İspat Düzeni. Tazminat davasının hangi mahkemede ve nerede açılacağı, dava şartlarının sağlanıp sağlanmadığı ve ispat yükünün nasıl dağılacağı belirlenmek istendiğinde kullanılır.
Dava Dilekçesi ve İhtarname Taslağı. Tazminat talebi için ihtarname, dava dilekçesi veya talep sonucu taslağı hazırlanması istendiğinde; vakıa-hukuki sebep-talep mimarisini kurmak için kullanılır.
Strateji, Risk ve Müvekkil İletişimi. Tazminat dosyasında dava açma, sulh veya bekleme arasında karar verirken; pozisyonun gücünü, maliyet-faydayı ve tahsil riskini değerlendirip müvekkile sade bir yol haritası sunmak için kullanılır.
İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve
tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur.
Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî
kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı
resmî bankadan getirir.
Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından
incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da
baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).
Kurulum
Claude Code'da iki satır.
# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude
# Bu alanı kur
/plugin install haksiz-fiil-tazminat@turk-hukuku-skills