Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu: eser türleri ve sahipliği, mali ve manevi haklar, işleme ve umuma iletim, bağlantılı haklar, lisans ve devir sözleşmeleri, tecavüzün ref'i/men'i ve tazminat.
Genel bakış
Alanın sistematiği.
Türk telif hukuku 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) etrafında örgütlenir. Sistemin çekirdeği "eser" kavramıdır: sahibinin hususiyetini taşıyan ve kanunda sayılan dört türden birine giren her türlü fikir ve sanat ürünü korunur (FSEK m.1/B-a, m.2-6). Koruma, eserin meydana getirilmesiyle kendiliğinden doğar; tescil veya formalite şartı yoktur (Bern Sözleşmesi paralelinde). Bu yönüyle telif, marka/patent gibi tescile bağlı sınai hakların (6769 SMK) aksine "yaratımla doğan" haktır.
İnceleme her zaman üç katmanı sırayla aşar: (1) Ortada FSEK m.1/B ve m.2-6 anlamında bir eser var mı, sahipliği kime ait (m.8-12)? (2) İhlal edildiği iddia edilen hak hangisidir: mali haklar (işleme m.21, çoğaltma m.22, yayma m.23, temsil m.24, umuma iletim/işaret-ses-görüntü nakli m.25) yoksa manevi haklar (umuma arz m.14, adın belirtilmesi m.15, eserde değişiklik yasağı m.16, malik/zilyede karşı haklar m.17) mi? (3) Hakka el atan eylem hukuka uygunluk sebebiyle (m.30-40 istisna ve tahditler; şahsen kullanma m.38, iktibas m.35, haber m.37) örtülü müdür? Bağlantılı haklar (icracı sanatçı, fonogram/film yapımcısı, RTV kuruluşu: m.80) ayrı bir koruma katmanıdır ve eser sahipliğiyle karıştırılmamalıdır.
Başat mevzuat
Hangi kanunlarla çalışır?
Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise
mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.
5846 FSEK
Beceriler
11 beceri, tek omurga.
Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste
her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.
Eser Niteliği ve Sahipliğin Tespiti. Bir fikir veya sanat ürününün FSEK anlamında eser olup olmadığını, türünü ve hak sahibinin kim olduğunu belirlemek gerektiğinde; korumanın eşiğini, hususiyet ölçütünü ve sahiplik karinelerini değerlendirmek için kullanılır.
Mali ve Manevi Hakların Haritalanması. Eser üzerindeki hangi mali ve manevi hakların söz konusu olduğunu, kapsamını ve sınırlarını çıkarmak gerektiğinde; ihlal iddiasını doğru hak kalemine oturtmak ve devre konu olabilecek hakları ayırmak için kullanılır.
Hak İhlali (Tecavüz) Denetim Şeması. Bir eylemin eser sahibinin mali veya manevi haklarına tecavüz oluşturup oluşturmadığını adım adım denetlemek gerektiğinde; izin, istisna ve hukuka uygunluk süzgeçlerinden geçirerek ihlal sonucuna varmak için kullanılır.
Telif Devir ve Lisans Sözleşmeleri. Mali hakların devri veya ruhsat/lisans verilmesine ilişkin sözleşme hazırlanması, incelenmesi veya yorumlanması gerektiğinde; FSEK m.48-52 şekil ve kapsam kurallarına uygunluğu ve hak zincirini denetlemek için kullanılır.
Telif Davalarında Usul, Görev ve Yetki. Telif uyuşmazlığının hangi mahkemede, hangi yargı kolunda ve nasıl açılacağını belirlemek gerektiğinde; görevli FSHM, yetki, hukuk-ceza yolu ayrımı ve aktif-pasif husumeti kurgulamak için kullanılır.
Talep Türleri ve Tazminat Hesabı. Hangi taleplerin (tecavüzün ref'i, men'i, tazminat, kazancın iadesi, m.68 bedel) ileri sürüleceğini ve tazminatın nasıl hesaplanacağını belirlemek gerektiğinde; kusur şartı ve üç katına kadar bedel seçeneklerini değerlendirmek için kullanılır.
İhtiyati Tedbir ve Delil Tespiti. İhlali durdurmak veya delilleri korumak için acil koruma tedbiri istenmesi gerektiğinde; FSEK m.77 ihtiyati tedbir, toplatma, el koyma ve HMK delil tespiti şartlarını ve dilekçesini hazırlamak için kullanılır.
İhtarname, Müzakere ve Karşı Taraf İletişimi. Dava öncesi ihtar çekmek, ihlali durdurma ve lisanslama çözümü için müzakere yürütmek ya da gelen ihtarnameye yanıt vermek gerektiğinde; tebligatlı ihtar ve uzlaşma stratejisini kurmak için kullanılır.
Telif Hakkı İhlalinde Ceza Sorumluluğu. Eser, icra, fonogram veya yapım üzerindeki hakların ihlalinin suç oluşturup oluşturmadığını ve şikâyet sürecini değerlendirmek gerektiğinde; FSEK m.71-75 suç tiplerini, şikâyet şartını ve savunmayı kurmak için kullanılır.
Yazılım, Veri Tabanı ve İnternet İçeriği. Bilgisayar programı, veri tabanı veya çevrimiçi paylaşılan içerik üzerindeki telif sorunlarını çözmek gerektiğinde; yazılımın eser niteliği, dekompilasyon istisnası, veri tabanı korumasi ve internette umuma iletim/aracı sorumluluğunu değerlendirmek için kullanılır.
Bağlantılı Haklar ve Meslek Birlikleri. İcracı sanatçı, fonogram veya film yapımcısı ile yayın kuruluşunun hakları söz konusu olduğunda ya da toplu hak yönetimi/meslek birliği yetkisi tartışıldığında; bağlantılı hakların kapsamını ve tarife-tahsilat sistemini değerlendirmek için kullanılır.
İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve
tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur.
Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî
kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı
resmî bankadan getirir.
Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından
incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da
baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).
Kurulum
Claude Code'da iki satır.
# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude
# Bu alanı kur
/plugin install telif-haklari@turk-hukuku-skills