Patent ve Faydalı Model

Alanın sistematiği.

Patent ve faydalı model hukuku, teknik bir soruna teknik çözüm getiren buluşların belirli şartlarla tekel hakkı altına alınmasını ve bu hakkın korunmasını düzenler. Temel norm 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'dur (SMK); patent ve faydalı model SMK'nın Dördüncü Kitabında (m.82-145) yer alır. SMK'yı tamamlayan ikincil mevzuat Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'tir (SMK Yönetmeliği). Türkiye, patent alanında Avrupa Patent Sözleşmesi'ne (EPC) ve Patent İşbirliği Antlaşması'na (PCT) taraftır; bu nedenle ulusal patent yanında TPMK (Türk Patent ve Marka Kurumu) üzerinden yürüyen ve EPC m.65/validasyon yoluyla Türkiye'de hüküm doğuran Avrupa patentleri de uygulamanın parçasıdır.

İki koruma rejimi vardır: patent (güçlü, esaslı incelemeye tabi, koruma 20 yıl, SMK m.101) ve faydalı model (esaslı inceleme zorunlu değil, koruma 10 yıl, SMK m.142-145; buluş basamağı şartı aranmaz). Faydalı model usuller, kimyasal/biyolojik maddeler ve eczacılık ürünleri için verilmez (SMK m.142/3).

Hangi kanunlarla çalışır?

Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.

12 beceri, tek omurga.

Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.

• Patent ve Faydalı Model Temel Kavramları ve Sistematik. Buluşun patent mi faydalı model mi olarak korunacağı, ulusal/EPC/PCT rejimi, koruma süresi ve uygulanacak normun belirlenmesi gerektiğinde; uyuşmazlığı doğru rejime oturtmak için ilk başvurulacak beceri.
• Patentlenebilirlik Denetim Şeması. Bir buluşun yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarını taşıyıp taşımadığı; patentlenebilir konu olup olmadığı tartışıldığında kullanılır; başvuru stratejisi ve hükümsüzlük analizinin temel beceridir.
• İstem Yorumu ve Koruma Kapsamı. Patentin koruma kapsamının ne olduğu, bir ürün/usulün istemlerin içine girip girmediği, eşdeğerlerin değerlendirilmesi gerektiğinde kullanılır; tecavüz ve hükümsüzlük analizinin teknik çekirdeğidir.
• Patent Hakkına Tecavüz Tespiti ve Talepler. Patent/faydalı model hakkına tecavüz edilip edilmediği, hangi fiillerin tecavüz sayıldığı ve hangi taleplerin ileri sürülebileceği değerlendirildiğinde kullanılır; hak sahibinin saldırı stratejisi için temel beceridir.
• Patent ve Faydalı Model Hükümsüzlüğü. Bir patentin/faydalı modelin hükümsüz kılınması ya da tecavüz davasında geçersizlik savunması gündeme geldiğinde kullanılır; sebep envanteri ve geçmişe etkili sonuçların değerlendirilmesi için temel beceridir.
• Çalışan Buluşları ve Hizmet Buluşu. Bir çalışanın iş ilişkisi sırasında yaptığı buluşun hakkının kime ait olduğu, bildirim, hak talebi ve bedel sorunları gündeme geldiğinde kullanılır; işveren-çalışan dengesi ve şirket içi süreç tasarımı için temel beceridir.
• Patent/Faydalı Model Başvuru ve Tescil Süreci. TPMK nezdinde patent veya faydalı model başvurusu hazırlanırken, inceleme/itiraz aşamaları yönetilirken ve rüçhan/dönüştürme kararları verilirken kullanılır; başvuru stratejisi ve süreç yönetimi için temel beceridir.
• Lisans, Devir ve Zorunlu Lisans. Patent hakkının lisanslanması, devri, rehni ya da zorunlu lisans talebi gündeme geldiğinde kullanılır; sözleşmesel hak transferi ve kullanmama/kamu yararı senaryoları için temel beceridir.
• Dava, Usul ve Görev-Yetki. Patent uyuşmazlığı mahkemeye taşınırken görevli/yetkili mahkeme, dava türü, ihtiyati tedbir ve delil tespiti planlanırken kullanılır; usul iskeleti ve yargı yolu seçimi için temel beceridir.
• Süreler ve Zamanaşımı. Başvuru, itiraz, yıllık ücret, dava ve tazminat zamanaşımı sürelerinin hesaplanması ve takip edilmesi gerektiğinde kullanılır; hak kaybını önleyen süre disiplini için temel beceridir.
• Risk, Strateji ve Kullanım Serbestisi (FTO). Bir ürünü piyasaya sürmeden önce patent ihlali riskinin taranması, dava açma/savunma stratejisinin kurulması ya da patent portföyü kararları gündeme geldiğinde kullanılır; ticari kararı hukuki riskle dengeleyen üst beceridir.
• İhtarname, Müzakere ve Taraf İletişimi. Patent uyuşmazlığında ihtarname gönderilirken/yanıtlanırken, lisans veya sulh müzakeresi yürütülürken ve müvekkile risk anlatılırken kullanılır; dava öncesi iletişim ve uzlaşma yönetimi için temel beceridir.

Neleri kapsar?

Kaynak hijyeni.

İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur. Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı resmî bankadan getirir.

Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).

Claude Code'da iki satır.

# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude

# Bu alanı kur
/plugin install patent-faydali-model@turk-hukuku-skills

Aynı içerik OpenAI Codex ve Gemini CLI için de yayımlanır. Terminal bilmiyorsan Başlangıç Rehberi adım adım anlatır.

Fikri ve Sınai Mülkiyet