Tasarım Hukuku

Alanın sistematiği.

Tasarım hukuku, ürünün veya ürün parçasının görünümünü (çizgiler, renkler, doku, malzeme, şekil, süsleme) koruyan sınai mülkiyet dalıdır. Türkiye'de 10/01/2017'de yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile düzenlenir; tasarımlar SMK m.55-m.81 arasındadır. SMK öncesi 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında KHK (mülga) dönemindeki tasarımlar için, korumanın doğduğu ana ait hükümler uygulanır (zaman bakımından uygulama / lex temporis). 6769 sayılı Kanun "endüstriyel tasarım" terimi yerine "tasarım" terimini benimsemiştir.

İki koruma türü vardır: (i) tescilli tasarım: TÜRKPATENT nezdinde tescil ile doğar, başvuru tarihinden itibaren 5'er yıllık yenilemelerle azami 25 yıl korunur (SMK m.69); (ii) tescilsiz tasarım: kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren 3 yıl korunur ve yalnızca taklit/kopyalamaya (aynısının veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyen tasarımın kullanımına) karşı koruma sağlar (SMK m.55/4, m.57). Tasarım ayrıca eser niteliği taşıyorsa 5846 sayılı FSEK ile kümülatif korunabilir; ürünün ayırt ediciliği marka olarak da tescil edilmişse 6769 ile marka koruması devreye girer (koruma kümülasyonu).

Hangi kanunlarla çalışır?

Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.

11 beceri, tek omurga.

Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.

• Temel Kavramlar ve Koruma Türleri. Tescilli/tescilsiz tasarım, FSEK ve marka kümülasyonu ayrımının yapılması, koruma türünün ve uygulanacak rejimin belirlenmesi; bir görünümün hangi sınai mülkiyet hakkıyla korunacağını netleştirmek gerektiğinde kullanılır.
• Yenilik ve Ayırt Edici Nitelik Denetimi. Bir tasarımın SMK m.56-58 uyarınca yeni ve ayırt edici olup olmadığının bilgilenmiş kullanıcı ve seçenek özgürlüğü ölçütleriyle değerlendirilmesi; tescil başvurusu öncesi veya hükümsüzlük tartışmasında koruma şartı analizi gerektiğinde kullanılır.
• Tescil Başvurusu ve TÜRKPATENT Süreci. TÜRKPATENT nezdinde tasarım tescil başvurusunun hazırlanması, görsel anlatım ve sınıflandırma, yayın-itiraz aşaması ve yenileme takviminin yönetilmesi; bir tasarımın tescil ettirilmesi veya başvuru sürecindeki sorunların çözülmesi gerektiğinde kullanılır.
• Tescilsiz Tasarım Koruması. Kamuya sunmadan doğan 3 yıllık tescilsiz koruma kapsamının, taklit/kopyalama unsurunun ve ispat sorununun değerlendirilmesi; tescil yokken hızlı tüketilen ürünler veya fuarda ilk kez sergilenen tasarımlar için koruma arandığında kullanılır.
• Hükümsüzlük Davası. Tescilli tasarımın SMK m.77 sebepleriyle hükümsüzlüğünün talep edilmesi veya savunulması; yenilik/ayırt edicilik yokluğu, hak sahipliği veya koruma dışılık iddialarının dava yapısına oturtulması gerektiğinde kullanılır.
• Tecavüz Tespiti ve Davaları. Tasarım hakkına tecavüz fiillerinin SMK m.81 ve m.149-150 çerçevesinde tespiti, açılacak davaların ve taleplerin belirlenmesi; üçüncü kişinin tasarımı taklit/kullanım iddiası karşısında strateji kurulması gerektiğinde kullanılır.
• İhtiyati Tedbir ve Delil Tespiti. Tasarım uyuşmazlıklarında tecavüzün durdurulması/önlenmesi için ihtiyati tedbir ve delillerin kaybolmadan tespiti taleplerinin hazırlanması; hızlı müdahale, fuar baskını veya ürünün piyasadan çekilmesi gibi acil korumalar gerektiğinde kullanılır.
• Tazminat ve Yoksun Kalınan Kazanç Hesabı. Tasarım tecavüzünde maddi/manevi tazminatın ve yoksun kalınan kazancın SMK m.150-151 yöntemleriyle hesaplanması, itibar tazminatı ve faiz başlangıcının belirlenmesi; tecavüzün parasal sonuçlarının talep veya savunma için sayısallaştırılması gerektiğinde kullanılır.
• Hak Sahipliği ve Çalışan Tasarımları. Tasarımcının kim olduğu, çalışan/sipariş üzerine yapılan tasarımlarda hakkın kime ait olduğu ve gerçek hak sahipliği davasının SMK m.70-73 çerçevesinde çözülmesi; tasarım üzerindeki mülkiyetin ihtilaflı olduğu veya istihdam/sözleşme ilişkisinden doğan haklarda kullanılır.
• Lisans, Devir ve Sözleşmeler. Tasarım hakkının devri, lisans verilmesi ve rehni gibi işlemlerin SMK m.148 çerçevesinde sözleşmeye bağlanması, sicile şerh ve geçerlilik şartlarının kurulması; tasarımın ticarileştirilmesi veya bir tasarım sözleşmesinin hazırlanması/incelenmesi gerektiğinde kullanılır.
• Görev, Yetki ve Usul Haritası. Tasarım uyuşmazlıklarında görevli ve yetkili mahkemenin, idari/adli yol ayrımının ve dava şartlarının SMK m.156 ile HMK çerçevesinde belirlenmesi; doğru mahkemede doğru davanın açılması ve dava şartı arabuluculuk gibi ön koşulların kontrolü gerektiğinde kullanılır.

Neleri kapsar?

Kaynak hijyeni.

İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur. Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı resmî bankadan getirir.

Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).

Claude Code'da iki satır.

# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude

# Bu alanı kur
/plugin install tasarim-hukuku@turk-hukuku-skills

Aynı içerik OpenAI Codex ve Gemini CLI için de yayımlanır. Terminal bilmiyorsan Başlangıç Rehberi adım adım anlatır.

Fikri ve Sınai Mülkiyet