Sosyal güvenlik: 5510 sayılı Kanun: sigortalılık türleri, hizmet tespiti davası, prim ve borçlanma, iş kazası/meslek hastalığı, gelir-aylık bağlanması ve SGK rücu davaları.
Genel bakış
Alanın sistematiği.
Türk sosyal güvenlik hukukunun çekirdeği 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'dur. Sistem üç sigortalılık statüsü üzerine kuruludur: hizmet akdiyle çalışan (4/a), bağımsız çalışan (4/b) ve kamu görevlisi (4/c): m.4. Bu ayrım emeklilik koşulları, prim oranları, hizmet tespiti ve görev/yetki bakımından belirleyicidir; her dosyada ilk yapılacak iş sigortalılık statüsünü saptamaktır. Sistemin sigorta kolları kısa vadeli (iş kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık: m.13-18) ve uzun vadeli (malullük, yaşlılık, ölüm: m.25-37) olmak üzere ikiye ayrılır; ayrıca genel sağlık sigortası (m.60 vd.) ayrı bir bütündür.
Başat mevzuat
Hangi kanunlarla çalışır?
Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise
mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.
5510
Beceriler
12 beceri, tek omurga.
Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste
her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.
Sigortalılık Statüsü ve Sistem Haritası. Bir kişinin 4/a, 4/b veya 4/c kapsamında olup olmadığını, sigortalılığın başlangıç-bitişini ve hangi sigorta kolunun devreye girdiğini belirlemek gerektiğinde; her sosyal güvenlik dosyasının ilk adımı olarak kullanılır.
Hizmet Tespiti Davası. Kuruma hiç bildirilmemiş veya eksik bildirilmiş çalışma sürelerinin mahkemece tespiti istendiğinde; hak düşürücü süre, re'sen araştırma ve tanık-belge ispatının kritik olduğu durumlarda kullanılır.
Prim, Prime Esas Kazanç ve Borç İhtilafları. Prim oranları, prime esas kazancın hesabı, eksik/geç bildirim, idari para cezası ve SGK prim borcuna itiraz konularında; işveren veya sigortalı prim yükümlülüğünü değerlendirmek gerektiğinde kullanılır.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı. İş kazası veya meslek hastalığı bildirimi, sürekli iş göremezlik gelirinin bağlanması, işverenin/üçüncü kişinin kusuru ve SGK rücu boyutu söz konusu olduğunda; hem sigortalı hem işveren cephesinden kullanılır.
Emeklilik ve Aylık Bağlama Koşulları. Yaşlılık, malullük veya ölüm aylığı bağlanma koşullarının (yaş, prim günü, sigortalılık süresi) hesaplanması ve kademeli geçiş kurallarının uygulanması gerektiğinde kullanılır.
Hizmet Borçlanması (Askerlik, Doğum, Yurtdışı). Askerlik, doğum, yurtdışı çalışma, doktora/avukat stajı gibi sürelerin borçlanılarak prim günü kazanılması ve emeklilik koşulunun tamamlanması istendiğinde kullanılır.
Genel Sağlık Sigortası (GSS). GSS kapsamı, tescil, prim borcu, bakmakla yükümlü olunan kişi statüsü ve sağlık yardımlarından yararlanma koşulları söz konusu olduğunda; özellikle GSS borç ve gelir testi uyuşmazlıklarında kullanılır.
SGK Rücu Davaları. SGK'nın iş kazası, meslek hastalığı, trafik kazası veya üçüncü kişinin haksız fiili sonucu yaptığı ödemeleri kusurlu işveren ya da üçüncü kişiden geri istemesi söz konusu olduğunda; işveren/sigorta şirketi savunması dahil kullanılır.
Görev, Yetki ve İdari Aşama. SGK uyuşmazlıklarında görevli mahkeme (iş mahkemesi), yetki, idari başvuru/itiraz zorunluluğu ve dava açma süresi belirlenmesi gerektiğinde; davanın usulden reddini önlemek için ilk kontrol olarak kullanılır.
Süreler ve Zamanaşımı. Sosyal güvenlik dosyasındaki tüm hak düşürücü süre, zamanaşımı ve idari başvuru sürelerinin tek tabloda çıkarılması ve hak kaybı riskinin önlenmesi gerektiğinde kullanılır.
İspat ve Delil Yönetimi. Sosyal güvenlik uyuşmazlığında hangi delilin neyi ispatladığı, SGK kayıtları, bordro, tanık ve bilirkişi raporunun değeri ile re'sen araştırma ilkesinin uygulanması gerektiğinde kullanılır.
Başvuru, Dilekçe ve İtiraz Taslağı. SGK'ya idari başvuru/itiraz, iş mahkemesinde dava ve cevap dilekçeleri ile gelir testi/idari para cezası itiraz metinlerinin taslağı hazırlanması gerektiğinde kullanılır.
İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve
tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur.
Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî
kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı
resmî bankadan getirir.
Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından
incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da
baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).
Kurulum
Claude Code'da iki satır.
# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude
# Bu alanı kur
/plugin install sosyal-guvenlik@turk-hukuku-skills