İş Sağlığı ve Güvenliği

Alanın sistematiği.

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) hukuku, işverenin çalışanı her türlü mesleki risk karşısında koruma (gözetme) borcunu düzenleyen, kamusal yönü ağır basan bir alandır. Üç katman birlikte çalışır: (1) idari/önleyici katman: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ikincil mevzuat işverene somut yükümlülükler yükler, ihlali idari para cezasıyla yaptırıma bağlanır; (2) sosyal güvenlik katmanı: 5510 sayılı Kanun iş kazası/meslek hastalığını sigorta kolu olarak ele alır (SUT, gelir bağlama, SGK rücuu); (3) özel hukuk/tazminat katmanı: iş kazası işverenin gözetme borcuna aykırılığından doğan sözleşmeye dayalı sorumluluk olarak değerlendirilir (TBK m.417/2-3, m.49 vd.). Ağır neticelerde TCK (taksirle öldürme/yaralama, m.85-89) ceza boyutu eklenir.

Hangi kanunlarla çalışır?

Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.

13 beceri, tek omurga.

Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.

• Temel Kavramlar ve Sistematik. İş sağlığı ve güvenliği dosyasının hangi eksende (idari uyum, iş kazası tazminatı, SGK rücuu, ceza) ele alınacağını ve 6331 ile 5510-TBK katmanlarının nasıl ayrıştırılacağını belirlemek için kullanılır.
• İşveren Yükümlülükleri ve Uyum Denetimi. Bir işyerinin 6331 sayılı Kanun kapsamındaki önleme, organizasyon, eğitim ve dokümantasyon yükümlülüklerine uyumunu denetlemek ve uyum boşluklarını çıkarmak için kullanılır.
• Risk Değerlendirmesi ve Önleme Hiyerarşisi. İşyerinde risk değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığını, kapsam ve güncelliğini değerlendirmek ve 6331 m.5 önleme hiyerarşisine uygun tedbir tasarlamak için kullanılır.
• İş Kazası ve Meslek Hastalığı Tespiti ve Bildirim. Bir olayın iş kazası veya meslek hastalığı sayılıp sayılmadığını belirlemek, bildirim yükümlülüklerini ve sürelerini denetlemek için kullanılır.
• İşverenin Tazminat Sorumluluğu (İş Kazası). İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle işverenin maddi-manevi tazminat sorumluluğunun kurulması, kusur ve illiyetin değerlendirilmesi ile zararın hesaplanması için kullanılır.
• SGK Rücu Davaları. İş kazası veya meslek hastalığında SGK'nın yaptığı yardımları işverene rücu etmesini, kusur oranı ve peşin sermaye değeri hesabını değerlendirmek için kullanılır.
• İdari Para Cezaları ve İtiraz. 6331 sayılı Kanun kapsamında uygulanan idari para cezalarının hukukiliğini denetlemek ve sulh ceza hâkimliğine itiraz yolunu kurmak için kullanılır.
• İSG Profesyonelleri ve OSGB Sorumluluğu. İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve OSGB'lerin görev, yetki ve hukuki-cezai sorumluluğunu, işverenle sorumluluk paylaşımını değerlendirmek için kullanılır.
• İSG Uyuşmazlıklarında Dava, Görev ve Yetki. İş kazası tazminatı, SGK rücuu, idari ceza itirazı ve ceza yargılaması gibi farklı yolların görevli-yetkili mercilerini, dava şartlarını ve usul yolunu belirlemek için kullanılır.
• Süreler ve Zamanaşımı. İş kazası tazminatı, SGK rücuu, idari ceza itirazı, bildirim ve ceza yargılamasındaki süre ve zamanaşımlarını hesaplamak ve hak kaybını önlemek için kullanılır.
• İspat ve Delil Yönetimi. İSG uyuşmazlıklarında ispat yükünün dağılımını, delil türlerini ve bilirkişi-kusur raporlarının değerlendirilmesini ele almak için kullanılır.
• Dilekçe, Tutanak ve Başvuru Taslakları. İş kazası tazminat dava dilekçesi, idari ceza itirazı, SGK işlemlerine itiraz ve İSG dokümantasyonu (uyarı, tutanak) taslaklarını üretmek için kullanılır.
• Risk Stratejisi ve Savunma Planlaması. İşveren veya çalışan tarafı için iş kazası ve uyum riskini değerlendirmek, savunma stratejisi ve sulh-uzlaşma seçeneklerini tartmak için kullanılır.

Neleri kapsar?

Kaynak hijyeni.

İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur. Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı resmî bankadan getirir.

Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).

Claude Code'da iki satır.

# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude

# Bu alanı kur
/plugin install is-sagligi-guvenligi@turk-hukuku-skills

Aynı içerik OpenAI Codex ve Gemini CLI için de yayımlanır. Terminal bilmiyorsan Başlangıç Rehberi adım adım anlatır.

İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku