Alternatif uyuşmazlık çözümü: iç ve milletlerarası tahkim (4686/HMK), tahkim sözleşmesi ve hakem kararının iptali/tenfizi; 6325 sayılı HUAK kapsamında ihtiyari ve dava şartı arabuluculuk.
Genel bakış
Alanın sistematiği.
Tahkim ve arabuluculuk, devlet yargısına alternatif/tamamlayıcı uyuşmazlık çözüm yollarıdır ve birbirinden temelde ayrılır. Tahkim, tarafların iradesiyle uyuşmazlığın bağlayıcı bir hakem kararıyla çözülmesidir (yargılama fonksiyonu özele devredilir); arabuluculuk ise tarafların kendi anlaşmasını üreten, çözümü dayatmayan bir müzakere sürecidir. Çalışırken ilk ayrım iç (milli) tahkim ile milletlerarası tahkim arasında, ikinci ayrım ihtiyari arabuluculuk ile dava şartı (zorunlu) arabuluculuk arasında yapılır. Bu dört rejimin normatif dayanağı, süresi, yetkili mercii ve sonuçları farklıdır.
Başat mevzuat
Hangi kanunlarla çalışır?
Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise
mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.
46866325 HUAKHMK 6100
Beceriler
12 beceri, tek omurga.
Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste
her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.
Temel Kavramlar ve Sistematik. Tahkim ile arabuluculuk arasındaki temel ayrımı, iç/milletlerarası tahkim ve ihtiyari/dava şartı arabuluculuk rejimlerini ve uygulanacak normu belirlemek gerektiğinde kullanılır; bir uyuşmazlığın hangi alternatif çözüm yoluna oturduğunu tasnif eder.
Tahkim Sözleşmesi ve Geçerlilik Denetimi. Bir tahkim şartı veya tahkim sözleşmesinin geçerliliğini, kapsamını ve ayrılabilirliğini denetlemek; sözleşmeye tahkim klozu yazmak veya karşı tarafın tahkim itirazını değerlendirmek gerektiğinde kullanılır.
Tahkim Yargılaması Usulü. Hakem heyetinin oluşumu, tahkim yargılamasının yürütülmesi, süreler ve geçici hukuki koruma gibi tahkim sürecinin işleyişini planlamak veya yönetmek gerektiğinde kullanılır.
Hakem Kararının İptali Davası. Verilen bir hakem kararına karşı iptal davası açmak veya gelen iptal talebine karşı koymak; iptal sebeplerini, süreyi ve yetkili mahkemeyi belirlemek gerektiğinde kullanılır.
Yabancı Hakem Kararının Tanınması ve Tenfizi. Yabancı bir hakem kararını Türkiye'de icra ettirmek veya tenfiz talebine itiraz etmek; New York Sözleşmesi ve MÖHUK çerçevesinde ret sebeplerini denetlemek gerektiğinde kullanılır.
İhtiyari Arabuluculuk Süreci. Taraf iradesiyle yürütülen, dava şartı olmayan arabuluculukta süreci başlatmak, yürütmek ve anlaşma belgesini icra edilebilir hale getirmek gerektiğinde kullanılır.
Dava Şartı (Zorunlu) Arabuluculuk. İş, ticari, tüketici, kira ve benzeri uyuşmazlıklarda dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk başvurusunu yönetmek; kapsam, süre ve son tutanak sonrası dava açma adımını belirlemek gerektiğinde kullanılır.
Arabuluculuk Anlaşma Belgesi ve Tutanak. Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesi veya son tutanağı kaleme almak, denetlemek ve icra edilebilirliğini sağlamak gerektiğinde kullanılır.
Tahkime ve Arabuluculuğa Elverişlilik. Bir uyuşmazlığın konu itibarıyla tahkime veya arabuluculuğa elverişli olup olmadığını, kamu düzeni ve emredici hükümler süzgecinden geçirerek belirlemek gerektiğinde kullanılır.
Tahkimde İspat ve Delil Yönetimi. Tahkim yargılamasında delil sunumu, tanık ve bilirkişi, belge ibrazı ile ispat yükünün dağılımını planlamak; arabuluculuk beyanlarının delil yasağını gözetmek gerektiğinde kullanılır.
Süreler ve Hak Düşüren Takvim. Tahkim ve arabuluculuk süreçlerindeki iptal süresi, dava açma penceresi, tahkim süresi ve zamanaşımı durması gibi sert süreleri hesaplamak ve takvimlemek gerektiğinde kullanılır.
Kloz Tasarımı ve Forum Stratejisi. Bir sözleşmeye tahkim veya arabuluculuk klozu yerleştirirken forum, dil, yer, kurum ve çok kademeli uyuşmazlık çözüm zinciri kurmak; uyuşmazlık öncesi strateji belirlemek gerektiğinde kullanılır.
İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve
tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur.
Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî
kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı
resmî bankadan getirir.
Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından
incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da
baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).
Kurulum
Claude Code'da iki satır.
# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude
# Bu alanı kur
/plugin install tahkim-arabuluculuk@turk-hukuku-skills