Medeni yargılama: 6100 sayılı HMK: dava şartları ve ilk itirazlar, görev ve yetki, dilekçeler ve ön inceleme, ispat yükü ve deliller, tahkikat ve hüküm, istinaf/temyiz; usul denetim şeması.
Genel bakış
Sistematik ve başat normlar.
HMK sistematiği aşamalı ilerler: yazılı yargılamada (m.118 vd.) dava dilekçesi (m.119) ve cevap dilekçesi (m.126-129) ile başlayan dilekçeler aşaması; ardından ön inceleme (m.137-142): burada dava şartları ve ilk itirazlar incelenir, uyuşmazlık konuları belirlenir, deliller bağlanır; sonra tahkikat (m.143 vd.), sözlü yargılama (m.184-186) ve hüküm (m.294 vd.). İddia ve savunmanın genişletilmesi/değiştirilmesi yasağı (m.141), ön inceleme tutanağıyla kristalize olur; bu yasak somut olarak ne zaman devreye girdiği açısından kritiktir (dilekçelerin teatisi serbest aşama, sonrası ıslah veya karşı tarafın açık muvafakati gerekir: m.176 vd.).
İspat hukuku omurgadır: ispat yükü kural olarak iddia edene aittir (TMK m.6; HMK m.190). Senetle ispat zorunluluğu ve senede karşı senetle ispat (HMK m.200-201), kesin ve takdiri deliller ayrımı, ikrar (m.188), yemin (m.225 vd.), tanık (m.240 vd.), bilirkişi (m.266 vd.), keşif (m.288 vd.) ve belge (m.199) düzeni bilinmelidir. Basit yargılama usulü (m.316-322) ayrı bir hız rejimidir; sulh hukuk işleri, kira, tüketici, iş gibi alanlarda uygulanır ve delil sunma anları daha sıkışıktır.
Kanun yolları: istinaf (m.341-360) ve temyiz (m.361-373). İstinaf süresi kural olarak gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (m.345); temyiz süresi de iki haftadır (m.361). İstinafta yeniden inceleme ve sınırlı yeni delil rejimi (m.357) ile temyizde hukukilik denetimi farkı gözetilir. Kesinlik sınırları (parasal had) her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir; rakam yıllık tarifeden teyit edilmelidir.
Başat mevzuat
Hangi kanunlarla çalışır?
Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise
mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.
HMK 6100
Beceriler
11 beceri, tek omurga.
Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste
her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.
Medeni Yargılama Sistematiği ve Aşamalar. Bir hukuk davasının HMK'daki bütün iskeletini (yargı yolu, dava şartı, dilekçeler, ön inceleme, tahkikat, hüküm, kanun yolu) tanımak ve dosyayı doğru aşamaya yerleştirmek gerektiğinde; usulün hangi adımında olunduğu belirsizse başvurulur.
Dava Şartları ve İlk İtirazlar Denetimi. Bir davanın esastan görülmeden usulden reddedilip reddedilemeyeceğini, dava şartı eksikliği mi yoksa ilk itiraz mı söz konusu olduğunu tespit etmek; husumet, hukuki yarar, derdestlik, kesin hüküm, yetki itirazı gibi başlıkları taramak için.
Görev ve Yetki Tayini. Davanın hangi mahkemede (sulh hukuk, asliye hukuk, tüketici, iş, ticaret, aile, kadastro) ve hangi yer mahkemesinde açılacağını belirlemek; kesin yetki halleri, yetki sözleşmesi ve görevsizlik/yetkisizlik kararı sonrası dosyanın akıbeti için.
Dava Dilekçesi Mimarisi (HMK m.119). HMK m.119'a uygun, zorunlu unsurları eksiksiz bir dava dilekçesi taslamak; vakıa-hukuki sebep-talep sonucu yapısını kurmak, delilleri vakıalarla bağlamak ve eksik unsurlardan doğan reddi önlemek için.
Cevap, Replik ve Düplik Stratejisi. Davalı vekili olarak cevap dilekçesi (HMK m.126-129) hazırlarken itiraz, inkâr, def'i ve ilk itirazları doğru kanala koymak; cevaba cevap (replik) ve ikinci cevap (düplik) aşamasında genişletme yasağını yönetmek için.
İspat Yükü ve Delil Sistemi. Hangi vakıayı kimin, hangi delille ispatlayacağını planlamak; senetle ispat zorunluluğu, kesin/takdiri delil ayrımı, ikrar-yemin-tanık-bilirkişi-keşif rejimini doğru kurmak gerektiğinde başvurulur.
Usul Süreleri, Hak Düşürücü Süreler ve Zamanaşımı. Cevap, istinaf, temyiz, ıslah, görevsizlik gönderme gibi usul sürelerini ve maddi hukuk zamanaşımı/hak düşürücü sürelerini doğru hesaplamak; adli tatil, tebligat ve tatil günü etkisini dikkate almak için.
Islah ve İddia/Savunmanın Genişletilmesi Yasağı. Talep sonucunu, vakıaları veya tarafı sonradan değiştirmek/genişletmek gerektiğinde ıslah (HMK m.176-182), karşı tarafın muvafakati ve genişletme yasağının (m.141) sınırlarını yönetmek; özellikle belirsiz alacakta artırım stratejisi için.
İhtiyati Tedbir ve Delil Tespiti. Dava açılmadan veya yargılama sırasında bir hakkın güvence altına alınması (HMK m.389-399) ya da kaybolma riski olan delilin tespiti (m.400-405) gerektiğinde; teminat, itiraz ve tedbirin uygulanması süreçleri için.
İstinaf ve Temyiz Kanun Yolları. Verilen hükme karşı istinaf (HMK m.341-360) veya temyiz (m.361-373) yoluna başvururken kesinlik sınırını, başvuru süresini, istinaf sebeplerini ve yeni delil/duruşma rejimini değerlendirmek; başvuru dilekçesi hazırlamak için.
Dava Şartı Arabuluculuk Kapsam Denetimi. Bir uyuşmazlıkta dava açmadan önce zorunlu (dava şartı) arabuluculuğa başvurulması gerekip gerekmediğini saptamak; ticari, iş, tüketici ve genişleyen kapsam, son tutanak ve dava şartı eksikliğinin sonucu için.
İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve
tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur.
Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî
kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı
resmî bankadan getirir.
Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından
incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da
baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).
Kurulum
Claude Code'da iki satır.
# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude
# Bu alanı kur
/plugin install hukuk-muhakemesi@turk-hukuku-skills