Avukatlar ve akademisyenler için hukuki mütalaa taslağı: olayın tespiti, hukuki sorunun çerçevelenmesi, mevzuat, içtihat ve doktrin değerlendirmesi (altlama), seçeneklerin tartılması ve gerekçeli sonuç; risk haritası ve eylem önerisi, mütalaayı imzalayacak hukukçunun değerlendirmesi için.
Genel bakış
Sistematik ve başat normlar.
Mütalaa, hukuk uygulamasının genel yöntemine dayanır. Hâkimin/yorumcunun başvuracağı temel norm TMK m.1'dir: kanun lafzı ve ruhuyla uygulanır; kanunda hüküm yoksa örf-âdet hukuku, o da yoksa hâkimin hukuk yaratması devreye girer. Yorum yöntemleri (lafzî, sistematik, tarihsel, amaçsal/gai), kıyas ve evleviyet (argumentum a fortiori), aksiyle kanıt (a contrario) ile karşıt kavram mütalaanın analitik araçlarıdır. Maddi vakıanın hukuk kuralının soyut şartlarına yerleştirilmesi (altlama/subsumption) mütalaanın kalbidir: önce kural (büyük önerme), sonra olay (küçük önerme), sonra sonuç. İspat yükünün dağılımı TMK m.6 ve HMK m.190 ile belirlenir; bu, mütalaada "kim neyi ispat etmeli ve mevcut delil durumunda sonuç ne olur" sorusunu zorunlu kılar. Dürüstlük kuralı (TMK m.2) ve hakkın kötüye kullanılması yasağı her özel hukuk değerlendirmesinin üst süzgecidir.
Başat mevzuat
Hangi kanunlarla çalışır?
Beceriler bu alanda önce şu mevzuata bakar; madde numaraları hafızadan değil, kurulu ise
mevzuat MCP sunucusu üzerinden resmî metinden doğrulanır.
Alanın genel mevzuatı
Beceriler
12 beceri, tek omurga.
Her biri aynı yöntemi izler: olay, norm, altlama, gerekçeli sonuç. Aşağıdaki liste
her becerinin hangi durumda devreye girdiğini özetler.
Mütalaa Temel Yapısı ve Türü. Bir hukuki görüş veya mütalaa hazırlanması istendiğinde işin türünü (dava içi uzman görüşü, danışmanlık görüşü, kurumsal risk mütalaası) belirleyip iskeletini kurmak için kullanılır; mütalaanın dava dilekçesi ve bilirkişi raporundan farkını netleştirir.
Olay Tespiti ve Vakıa Çekirdeği. Dağınık belge, beyan ve yazışmalardan mütalaanın dayanacağı çelişmesiz maddi vakıa çekirdeğini ayıklamak, tartışmalı ve eksik noktaları işaretlemek gerektiğinde kullanılır; hukuki değerlendirme öncesi zorunlu adımdır.
Hukuki Sorunun Çerçevelenmesi. Karmaşık bir uyuşmazlığı cevaplanabilir alt hukuki sorulara bölmek, doğru hukuk dalı ve normları belirleyip değerlendirme sırasını kurmak gerektiğinde kullanılır; mütalaanın yol haritasını oluşturur.
Altlama (Subsumption) Tekniği. Maddi vakıayı hukuk kuralının soyut şartlarına tek tek yerleştirerek gerekçeli ara sonuç üretmek gerektiğinde kullanılır; mütalaanın hukuki değerlendirme bölümünün çekirdek yöntemidir.
İçtihat ve Doktrin Değerlendirmesi. Mütalaadaki hukuki görüşü Yargıtay/Danıştay/AYM içtihadı ve doktrinle desteklemek, içtihat eğilimini ve istikrar durumunu değerlendirmek gerektiğinde kullanılır; katı atıf hijyeniyle çalışır.
Seçeneklerin Tartılması ve Gerekçeli Görüş. Birden fazla hukuki yorum veya yol mümkün olduğunda her seçeneği lehte-aleyhte tartıp olasılık diliyle gerekçeli bir nihai kanaat oluşturmak gerektiğinde kullanılır; mütalaanın sonuç bölümünü üretir.
Risk Haritası ve Eylem Önerisi. Hukuki değerlendirmeden çıkan riskleri olasılık ve etki ekseninde haritalandırıp somut, sıralı eylem önerileri üretmek gerektiğinde kullanılır; mütalaayı uygulanabilir kılan bölümdür.
Süreler ve Zamanaşımı Denetimi. Mütalaa konusu talebin zamanaşımı, hak düşürücü süre veya dava/başvuru süresi yönünden hâlâ kullanılabilir olup olmadığını denetlemek gerektiğinde kullanılır; her mütalaada zorunlu bir kontrol noktasıdır.
İspat ve Delil Değerlendirmesi. Mütalaadaki vakıaların hangi tarafça ve hangi delillerle ispatlanması gerektiğini, mevcut delil durumunda olası sonucu değerlendirmek gerektiğinde kullanılır; hukuki görüşün gerçekçilik sınamasıdır.
Görev, Yetki ve Yargı Yolu Tespiti. Mütalaa konusu uyuşmazlığın hangi yargı koluna, hangi görevli ve yetkili mahkemeye ait olduğunu, varsa zorunlu ön başvuru yolunu belirlemek gerektiğinde kullanılır; dava stratejisinin ilk kapısıdır.
Mütalaa Dili ve Üslubu. Hukuki görüşün tarafsız, gerekçeli ve ikna edici biçimde yazılmasını, olasılık dilinin ve atıf düzeninin doğru kullanılmasını sağlamak gerektiğinde kullanılır; mütalaayı dava dilekçesi üslubundan ayırır.
Çıkar Çatışması ve Mütalaa Etiği. Mütalaa hazırlamadan önce çıkar çatışması, sır saklama ve bilimsel mütalaa veren akademisyen/uzmanın tarafsızlık yükümlülüğünü denetlemek gerektiğinde kullanılır; mütalaanın kabul edilebilirliğini ve güvenilirliğini korur.
İçtihat asla hafızadan zikredilmez: her karar mahkeme, daire, esas/karar numarası ve
tarihle verilir; emin olunmayan künye [doğrulanacak] işaretiyle sunulur.
Beceriler karar numarasını hafızadan yazmamak üzere kurgulanmıştır; yine de her künyeyi resmî
kaynaktan teyit edin. Kurulu ise içtihat MCP sunucusu kararı
resmî bankadan getirir.
Beceriler avukatlar ve hukukçular içindir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen yetkili hukukçu tarafından
incelenmelidir. Hukukçu değilseniz ve kendi işiniz için yardım arıyorsanız bir avukata ya da
baronun adli yardım bürosuna başvurun (SSS).
Kurulum
Claude Code'da iki satır.
# Pazarı bir kez ekle
/plugin marketplace add aydincan/turk-hukuku-ve-claude
# Bu alanı kur
/plugin install hukuki-mutalaa@turk-hukuku-skills